# Sis — bağımsız Layer-1 geliştirme ağı

**Güncel geliştirme:** ayrı `sis-private` v2 ağında gerçek Orchard/Halo2 gizli transfer entegrasyonu ve iki-node uçtan uca testi çalışır. Kurulum/CLI ve sınırlar [PRIVATE_DEVNET.md](PRIVATE_DEVNET.md)'de. Aşağıdaki mevcut `sis-chain` v1 anlatımı şeffaf ağ içindir; v1 dosyaları otomatik dönüştürülmez. Hiçbiri mainnet veya bağımsız denetimden geçmiş ürün değildir.

Rust ile sıfırdan yazılmış deneysel bir node. Başka bir coin node'unun fork'u veya token değildir. **Gerçek fon kullanmayın. Mainnet yoktur.** V2 gizli transferi deneysel olarak destekler; v1 ağı şeffaftır.

Deneysel projenin [resmî sitesi](https://kripto.voxen.tr) ve [salt okunur explorer'ı](https://kripto.voxen.tr/explorer) HTTPS üzerinden yayındadır. Node yazma/yönetim RPC'si özel kalır. Masaüstü ve Android kaynakları `desktop/` altında; [cüzdan belgesi](WALLET.md).

## V1 referansı

Çalışan bileşenler: deterministik genesis, kanonik blok/işlem kodlaması, Ed25519 strict imzalar, 21 milyon üst sınırı, Argon2id PoW, CPU miner, ücretler, hesap nonce'u, mempool, SQLite kalıcılığı, en çok iş içeren zincir seçimi, yapılandırılmış iki node senkronizasyonu, şifreli CLI cüzdanı ve gerçek veriye bağlı explorer. Ayrı bir araştırma modülünde bounded Bulletproofs kanıtları vardır; konsensüse bağlı değildir.

## Derle ve doğrula

Rust 1.99.1 ve C derleyicisi gerekir. Ubuntu'da `bash scripts/bootstrap.sh`; Windows'ta Visual Studio C++ araçları ve proje içi Rust kurulumu kullanılıyorsa:

```powershell
.\scripts\cargo.ps1 test --locked
.\scripts\cargo.ps1 build --release --locked
python scripts/e2e.py
```

Tüm Windows kaynak kontrolleri ve release build için tek komut: `.\scripts\check.ps1`. Canlı yerel arayüz önizlemesi: `python scripts/preview.py` (18790 portu; test fixture adresine değersiz test coinleri üretir).

Standart Rust kurulumu varsa doğrudan `cargo test --locked` ve `cargo build --release --locked` kullanılabilir.

## Yerel ağı çalıştır

PowerShell'de token yalnızca süreç ortamında oluşturulur; konsola yazdırılmaz:

```powershell
$env:SIS_RPC_TOKEN = [Convert]::ToHexString([System.Security.Cryptography.RandomNumberGenerator]::GetBytes(32))
.\target\release\sis-chain.exe node --db data\node-a.db --bind 127.0.0.1:18780 --peer http://127.0.0.1:18781
```

İkinci node'u ayrı terminalde **aynı token ortamıyla** çalıştırın (`--db data/node-b.db --bind 127.0.0.1:18781 --peer http://127.0.0.1:18780`). Token'ı kaynak koduna veya Git'e yazmayın. Açık durum uçları token gerektirmez. Linux'ta token üretimi: `export SIS_RPC_TOKEN="$(openssl rand -hex 32)"`.

Site: `http://127.0.0.1:18780/`, explorer: `http://127.0.0.1:18780/explorer`.

```powershell
.\target\release\sis-chain.exe wallet create --file alice.wallet
.\target\release\sis-chain.exe wallet address --file alice.wallet
```

Cüzdan yalnızca yerel istemcide oluşturulur. Parola gizli terminal girdisidir. Çıkan **açık adresi** miner'a verin:

```text
sis-chain mine --address SISDEV_ADRESINIZ --threads 1 --cpu-percent 20 --blocks 11 --interval 120
sis-chain wallet balance --address SISDEV_ADRESINIZ
sis-chain wallet send --file alice.wallet --to ALICI_ADRESI --amount-atoms 100000000 --fee-atoms 1000
sis-chain benchmark --samples 100
```

İlk ödül 11. blokta harcanabilir. Yalnız testte hızlı blok için `--interval 0` kullanılabilir. Atom = 0.00000001 coin. Seed konsola yazılmaz; bu sürümde seed dışa aktarımı yoktur. Şifreli dosyayı ve parolayı yedekleyin. Bilinen mnemonic ile `wallet restore` desteklenir; türetme SIS'e özgüdür.

## Sınırlar ve devam

Kapalı devnet: en çok 4096 blok ve 16 MiB zincir görüntüsü. Her kabulde tam replay yapılır; açık internete uygun değildir. Otomatik eş keşfi yok; IP gizliliği yok; merkeziyetsiz üretim ağı değildir. Ana ağ seçeneği yoktur. Ağ/protokol değişiklikleri ayrı genesis ve kimlik gerektirir.

[PROGRESS.md](PROGRESS.md), [CONSENSUS.md](CONSENSUS.md), [PRIVACY.md](PRIVACY.md), [DEPLOYMENT.md](DEPLOYMENT.md), [MAINNET_CHECKLIST.md](MAINNET_CHECKLIST.md) gerçek durum ve kalan işleri içerir.